Van 28 mei tot 29 augustus presenteert Palazzo Strozzi in samenwerking met het Walker Art Center uit Minneapolis American Art 1961-2001, een tentoonstelling die op een oorspronkelijke manier de geschiedenis van de moderne kunst in de Verenigde Staten tussen twee beslissende momenten in de Amerikaanse geschiedenis, de Vietnamoorlog en de terroristische aanslag op de Twin Towers, onderzoekt.

Aan de hand van een belangrijke selectie werken uit de collecties van het Walker Art Center, met werken van kunstenaars als Jasper Johns, Donald Judd, Barbara Kruger, Robert Mapplethorpe, Bruce Nauman, Cindy Sherman, Robert Rauschenberg, Kara Walker en Andy Warhol, vertelt deze tentoonstelling veertig jaar Amerikaanse geschiedenis door middel van een veelheid aan artistieke uitingen – waaronder schilderkunst, fotografie, video, beeldhouwkunst en installaties – en behandelt ze thema's die vandaag de dag van fundamenteel belang zijn, zoals de consumptiemaatschappij, feminisme, genderidentiteit, raciale kwesties en de strijd voor burgerrechten, en de doodstraf.

Zaal 3 | Crossing Boundaries

Het grootste deel van de zaal is gewijd aan vier iconen van de Amerikaanse kunst – Merce Cunningham, John Cage, Robert Rauschenberg en Jasper Johns – en herinnert aan enkele van de belangrijkste samenwerkingen tussen deze kunstenaars die een revolutie teweegbrachten in hun respectieve domeinen van dans, muziek en beeldende kunst, waardoor een nieuw model van interactie tussen disciplines ontstond.

Cunningham heeft de dans in de twintigste eeuw getransformeerd, maar was vooral een van de eerste interdisciplinaire kunstenaars die openstond voor samenwerkingen, hij was een van de meest succesvolle voorbeelden van een werkelijk intermediale kunst. Cruciale voorbeelden hiervan zijn de decorelementen voor Minutiae (1954-1976) en Walkaround Time (1968), die werden ontworpen voordat de choreografieën waren voltooid, zonder Rauschenberg en Johns andere instructies te geven dan iets te creëren waar de dansers omheen konden bewegen. Het proces van het bedenken van de choreografie onafhankelijk van de ontwerpen van de medewerkers werd de favoriete werkwijze van Cunningham, waardoor dans, muziek en beeldende kunst hun autonomie behielden, maar toch op het podium konden samensmelten.

Het eerste deel van de zaal is gewijd aan Ellsworth Kelly met enkele van zijn belangrijkste werken die – met hun abstracte, formele en strakke elegantie – een overgang vormen naar de minimalistische werken in het volgende deel. [2]

Ellsworth Kelly

Merce Cunningham

De samenwerking tussen choreograaf Merce Cunningham en de kunstenaars John Cage, Robert Rauschenberg en Jasper Johns vormt een van de meest radicale en invloedrijke kruisbestuivingen in de twintigste-eeuwse kunst. Deze interdisciplinaire alliantie, die zich vooral vanaf de jaren veertig en vijftig ontwikkelde, doorbrak traditionele hiërarchieën tussen muziek, dans en beeldende kunst en legde de basis voor een nieuwe manier van denken over samenwerking, toeval en autonomie binnen het kunstwerk.

Merce Cunningham (1919–2009) herdefinieerde dans door beweging los te maken van narratief en emotionele expressie. In plaats daarvan benaderde hij dans als een autonoom systeem van tijd, ruimte en lichaam. Een cruciale intellectuele partner in deze benadering was componist John Cage (1912–1992), die Cunningham’s levenspartner en belangrijkste artistieke bondgenoot was. Cage introduceerde het gebruik van toeval, stilte en niet-traditionele klankbronnen in de muziek. In hun gezamenlijke werk werden dans en muziek vaak onafhankelijk van elkaar gecreëerd en pas tijdens de uitvoering samengebracht. Dit betekende een radicale breuk met de conventie waarin choreografie nauwkeurig op muziek werd afgestemd.

Spectacle by tMerce Cunningham dance company. Merce Cunningham phoro by Michaud, Fernand [7]

Deze autonomie tussen disciplines had verstrekkende gevolgen. Muziek begeleidde de dans niet, en dans illustreerde de muziek niet; beide bestonden naast elkaar in dezelfde tijd en ruimte. Het publiek werd daardoor uitgenodigd om actief betekenis te construeren, in plaats van een vooraf vastgelegde interpretatie te volgen. Cage’s filosofie, sterk beïnvloed door zenboeddhisme, sloot naadloos aan bij Cunningham’s opvatting dat elke beweging — ongeacht intentie of expressie — gelijkwaardig kon zijn.

Robert Rauschenberg, Minutiae, 1954-1976

Binnen deze experimentele context speelden Robert Rauschenberg en later Jasper Johns een essentiële rol als beeldend kunstenaars. Rauschenberg (1925–2008) ontwierp in de jaren vijftig baanbrekende decors en kostuums voor het Merce Cunningham Dance Company. Zijn benadering was net zo radicaal als die van Cage en Cunningham: decor en kostuum waren geen illustratieve achtergrond, maar zelfstandige elementen die soms zelfs het zicht op de dans belemmerden. Licht, objecten en materialen werden onvoorspelbaar ingezet, waardoor de traditionele scheiding tussen podium, decor en performer vervaagde.

Rauschenberg introduceerde bovendien alledaagse materialen en objecten in zijn ontwerpen, wat parallel liep aan zijn beeldende werk en aan de opkomst van een nieuwe avant-garde. Deze keuze versterkte het idee dat kunst niet losstaat van het dagelijks leven, maar er direct uit voortkomt. Net als bij Cage en Cunningham was toeval geen storende factor, maar een productief principe.

Robert Rauschenberg, Elemento di scena per Minutiae, 1954-1976, olio, carta, stoffa, carta
da giornale, legno, metallo e plastica con specchio e filo, su legno, Minneapolis, Walker Art Center

Jasper Johns, Walkaround Time

De titel Walkaround Time is afgeleid van Cunninghams fascinatie voor computers en technologie. Toen hem naar zijn inspiratie voor het stuk werd gevraagd, zei hij: "Je voert informatie in de computer en dan moet je wachten tot die verwerkt is. Er is discussie over de vraag of de computer rondloopt of degenen die wachten." Het decor voor "Walkaround Time" werd ontworpen door Jasper Johns, gebaseerd op het werk "The Large Glass" van Marcel Duchamp. Het stuk was verdeeld in zeven secties en onderzocht ideeën over perceptie, waarbij de toeschouwer niet alleen naar een object kijkt, maar er dwars doorheen, om een ?andere toeschouwer aan de andere kant te zien. David Behrman componeerde de muziek en Jasper Johns ontwierp de kostuums.[4]

Begin jaren zestig nam Jasper Johns (1930) de rol van vaste ontwerper voor de Merce Cunningham Dance Company over. Waar Rauschenberg’s bijdragen vaak chaotisch en explosief waren, bracht Johns een grotere formele helderheid en structuur. Zijn decors en kostuums, vaak gebaseerd op tekens, patronen en numerieke systemen, sloten nauw aan bij Cunningham’s interesse in orde en abstractie. Toch bleef ook bij Johns de autonomie van de disciplines intact: zijn ontwerpen functioneerden niet als ondersteuning van de choreografie, maar als een parallel visueel systeem.

Voor Walkaround Time ontwierp Johns transparante decorstukken en kostuums die rechtstreeks verwijzen naar Duchamps La mariée mise à nu par ses célibataires, même (1915–1923), beter bekend als The Large Glass. In plaats van een letterlijke reconstructie koos Johns voor een ruimtelijke, driedimensionale interpretatie van Duchamps iconografie. De fragiele vormen, uitgevoerd in doorzichtig plastic, zweven als losse fragmenten over het podium en benadrukken zowel aanwezigheid als leegte. Net als bij Duchamp staat niet het expressieve gebaar centraal, maar het idee en de structuur achter het beeld.

Jasper Johns, Elementi di scena per Walkaround Time, 1968, plastica, vernice, 7 cuscini gonfiabili,
Minneapolis, Walker Art Center [American Art 1961-2001, Palazzo Strozzi, Firenze]

Jasper Johns (Augusta, Georgia 1930) Elementi di scena per Walkaround Time, 1968, plastica, vernice, 7 cuscini gonfiabili, cm 106 x 264 x 63,5; cm 106,7 x 89 x 63,5; cm 137 x 205,7 x 63,5; cm 95,3 x 119,4 x 63,5; cm 96,5 x 273 x 63,5; cm 217,2 x 241,3 x 63,5; cm 229,9 x 139,7 x 63,5, Minneapolis, Walker Art Center. T.B. Walker Acquisition Fund, 2000

Duchamps gebruik van readymades, zijn afwijzing van traditionele esthetiek en zijn spel met betekenis en reproductie vormden voor Johns een bevrijdend model. In Walkaround Time vertaalt Johns deze houding naar de context van dans: het decor vertelt geen verhaal en ondersteunt de choreografie niet op illustratieve wijze, maar bestaat als een autonoom systeem van tekens dat gelijktijdig met de beweging van de dansers functioneert.
Binnen de bredere samenwerking tussen Cunningham, Cage en Johns sluit Walkaround Time aan bij een gedeelde visie op autonomie en toeval. Muziek, dans en beeldende elementen zijn onafhankelijk van elkaar gecreëerd en ontmoeten elkaar pas in de uitvoering. Johns’ verwijzing naar Duchamp versterkt dit principe: The Large Glass zelf is een werk dat zich onttrekt aan eenduidige interpretatie en traditionele voltooiing.
Walkaround Time kan zo worden gezien als een eerbetoon aan Duchamp én als een eigentijdse herinterpretatie van zijn ideeën. Johns laat zien hoe Duchamps conceptuele erfenis niet alleen doorwerkt in de beeldende kunst, maar ook vruchtbaar wordt binnen performance en dans. Het resultaat is een werk waarin kunsthistorisch geheugen, abstracte vorm en levende beweging samenkomen, zonder hun autonomie te verliezen.