Helen Frankenthaler (1928-2011) was een Amerikaanse abstract expressionistische schilder van de tweede generatie, wier werk cruciaal was voor de ontwikkeling van de Colour Field-beweging. Haar baanbrekende gebruik van de 'soak-staining'-techniek in olieverfschilderijen was van fundamenteel bela,g voor de ontwikkeling van de Colour Field Painting.Ze was meer dan zes decennia actief en overbrugde verschillende generaties abstracte schilders, terwijl ze tegelijkertijd vitaal en steeds veranderend nieuw werk bleef produceren.

Helen Frankenthaler werd geboren in New York in 1928 en kwam uit een bevoorrecht milieu; haar vader was rechter en ze had al op jonge leeftijd toegang tot musea en cultuur. Ze studeerde bij Rufino Tamayo en later aan Bennington College, waar ze in aanraking kwam met progressieve ideeën en kunst studeerde bij Paul Feeley. Later studeerde ze kort bij Hans Hofmann, een van de meest progressieve en invloedrijke kunstdocenten in de 20e eeuw. Ze begon een relatie met criticus Clement Greenberg, die haar ook introduceerde bij de kunstenaars van de New York School. Een reis naar Europa in 1948 gaf haar artistieke perspectief verder vorm.
Na haar afstuderen aan de kunstacademie met een op het kubisme gebaseerde stijl, kwam Frankenthaler in 1950 in aanraking met het werk van de iconische abstract expressionist Jackson Pollock. Het zien van Pollocks radicale drip-schilderijen Autumn Rhythm, Number 30, 1950 en Number One, 1950 (Lavender Mist) was een openbaring voor de jonge kunstenares: "Het was er allemaal. Ik wilde in dit land wonen. Ik moest daar wonen en de taal beheersen."[3]
Frankenthaler begon begin jaren vijftig met het maken van monumentale abstract-expressionistische schilderijen en was vertegenwoordigd in de baanbrekende tentoonstelling Post-Painterly Abstraction uit 1964, samengesteld door de legendarische kunstcriticus Clement Greenberg. Het schilderij waarmee ze naam maakte is Mountains and Sea (1952). Dit elegante experiment met zijn arabesken van houtskool en in elkaar vloeiende kleurvlakken bracht zelfs sommige van haar avant-garde vrienden in verwarring toen het werd tentoongesteld in een invloedrijke galerie in New York. Ze was toen slechts 24 jaar oud.

Ze was de pionier van deze soak-stain techniek, waarbij verdunde verf op onbewerkt canvas gegoten werd,[4] waarbij ze de stromende verf controleerde met sponzen en andere hulpmiddelen. Deze methode resulteerde in een versmelting van kleur en doek, in tegenstelling tot de meer textuurrijke benadering van kunstenaars als Pollock.

De tentoonstelling in Palazo Strozzi is min of meer chronologisch van opzet, maar opent met vier werken uit de jaren 70, een periode waarin Helen Frankenthaler haar in 1952 ontwikkelde soak-stain-techniek perfectioneerde. Een schilderij als Moveable Blue toont de kunstenares op haar hoogtepunt: gieten, schilderen en tekenen met absolute trefverzekerdheid.

De lessen die ze begin jaren 50 van Jackson Pollock leerde – dat het mogelijk was om met verschillende materialen en gereedschappen te schilderen terwijl ze rond een groot, op de vloer uitgespreid doek cirkelde – inspireerde haar tot een ander type abstracte schilderkunst met in elkaar vloeiende, uitgestrekte kleurvlakken, het is een stijl die zou uitmonden in de Color Field Painting.

Helen Frankenthaler, Moveable Blue (Blu mobile), 1973, acrilico su tela / acrylic on canvas, cm 177,8 × 617,2; ASOM Collection
[Photo by Steven Zucker © Helen Frankenthaler Foundation]

Moveable Blue (1973) is een archetypisch voorbeeld van haar stijl, Het werk kenmerkt zich door grote, vloeiende vlakken blauw en geel, die een gevoel van "onbegrensde kleur" en diepte creëren door de interactie van transparante en ondoorzichtige lagen.

Helen Frankenthaler, Moveable Blue, detail (Blu mobile, dettaglio), 1973 [Helen Frankenthaler, Dipingere senza regole, Palazzo Strozzi, Firenze]
[© Helen Frankenthaler Foundation - Artists Rights Society (ARS), New York][5]

Fiesta (1973) en Untitled (1973) laten zien hoe soortgelijke ideeën, verkend in een kleiner formaat, dezelfde tonale sfeer, ruimtelijke complexiteit en lineaire articulatie delen als Moveable Blue. Ook andere werken in de tentoonstelling tonen de verfijning en trefzekerheid die Helen Grankenthaler in dit decennium bereikte.

Anthony Caro kwam in 1959, tijdens zijn eerste reis naar New York, terecht in de sociale kring van Helen Frankenthaler en bleef vanaf dat moment een van haar beste vrienden. Frankenthaler had veel waardering voor beeldhouwkunst en beeldhouwers, met name Caro en David Smith, die beiden in deze tentoonstelling vertegenwoordigd zijn. Frankenthaler benaderde beeldhouwkunst met dezelfde intuïtieve impulsen die ze ook in haar schilderkunst gebruikte.
In de zomer van 1972 werkte Helen Frankenthaler twee weken lang in het Londense atelier van beeldhouwer Anthony Caro. In die korte tijd voltooide Frankenthaler tien sculpturen, waarvan er drie te zien zijn in deze tentoonstelling.

Frankenthaler maakte alle drie de sculpturen tijdens een productieve periode van twee weken in Caro's studio in Londen in de zomer van 1972. Caro zorgde voor materialen en een assistent.
Anthony Caro voltooide Ascending the Stairs nadat hij en Frankenthaler een David Smith-symposium hadden bijgewoond in de National Gallery of Art in Washington, D C. Zij en Caro deelden beiden Smiths geïmproviseerde benadering van het maken van objecten. Het kleine kubusje dat aan de achterkant van Ascending the Stairs omhoog steekt, is misschien een knipoog naar Smiths late Cubi serie (1963-1965).[7]

Het is een passend eerbetoon aan de vriendschap van beide kunstenaars om Caro's Ascending the Stairs (1979-1983) in dezelfde tentoonstelling te zien als Frankenthalers Matisse Table (1972), Heart of London Map (1972) en Yard (1972).

Matisse Table (1972)

Een van deze werken, ‘Matisse Table’ (1972), verwijst naar Henri Matisse's ‘Large Red Interior’ (1948), waarvan een poster in Caro's atelier hing. Voordat ze aan het beeld begon, maakte Frankenthaler een kleine interpretatieve schets op een vel hotelbriefpapier, waarop ze een van de tafels uit het schilderij van Matisse weergeeft.[6]

An installation view of 'Helen Frankenthaler: Painting Without Rules' at Palazzo Strozzi, with Matisse Table (Tavolo Matisse), Untitled (Senza titolo), 1973 e Fiesta, 1973 [Helen Frankenthaler, Dipingere senza regole, Palazzo Strozzi, Firenze] [1]

Matisse Table is een van de tien sculpturen die Frankenthaler in 1972 maakte in het Londense atelier van haar vriend Anthony Caro. Frankenthaler had een diepe waardering voor beeldhouwkunst en beeldhouwers, met name Caro, David Smith en Anne Truitt, waarvan ze enkele werken bezat. Veel van de sculpturen die Frankenthaler tijdens haar twee weken durende verblijf in Caro's atelier maakte, zijn een eerbetoon aan David Smith, die haar al vroeg had aangemoedigd om driedimensionale werken te creëren. Niet alleen de gebruikte materialen, waarvan sommige uit Smiths atelier afkomstig waren, eren hem, maar ook de manier waarop ze werden gesneden, gelast en samengesteld. Matisse Table, met zijn schuine oppervlak, waaiervormige vormen en stillevenelementen, verwijst naar Henri Matisse's ‘Large Red Interior’ (1948), en transformeert het oorspronkelijke model tot iets nieuws.

Helen Frankenthaler, Matisse Table (Tavolo Matisse), 1972, acciaio, cm 209,6 × 134,6,
Helen Frankenthaler Foundation, New York [© 2025 Helen Frankenthaler Foundation,
Inc./Artists Rights Society (ARS), New York / VEGAP] [2]

An installation view of 'Helen Frankenthaler: Painting Without Rules' at Palazzo Strozzi, with Matisse Table (Tavolo Matisse), 1972 [Helen Frankenthaler, Dipingere senza regole, Palazzo Strozzi, Firenze] [1]

Werken

Moveable Blue (Blu mobile), 1973, acrilico su tela / acrylic on canvas, cm 177,8 × 617,2; ASOM Collection, inv. E 809 [image]

Matisse Table (Tavolo Matisse), 1972, acciaio / steel, cm 209,6 × 134,6; New York, Helen Frankenthaler Foundation [image]

Untitled (Senza titolo); 1973, acrilico su tela / acrylic on canvas, cm 51,4 × 85,7, New York, Helen Frankenthaler, Foundation [image]

Fiesta, 1973, acrilico su carta / acrylic on paper, cm 56,5 × 76,8, New York, Helen Frankenthaler Foundation [image]