Burt Glinn, Helen Frankenthaler with David Smith at Frankenthaler’s West End Avenue apartment, 1956, in front of Mountains and Sea, 1952
© 2019 Helen Frankenthaler Foundation, Inc. / Artists Rights Society (ARS), New York. Photo © Burt Glinn / Magnum Photos

The 1960s New York home of Helen Frankenthaler & Robert Motherwell
[Hans Namath, for Vogue 1964]

Aan de muren links Frankenthalers schilderij Mountains and Sea (1952), en Motherwells Elegy to the Spanish Republic No. 70 (1961), boven het haardvoor Untitled (1949, een geschenk van Rothko aan Motherwell) en andere geliefde werken van zowel hedendaagse kunstenaars als kunstenaars uit de oudheid. Links op de schoorsteenmantel een negende-eeuws beeldje uit Zuid-India en rechts een bronzen beeld van Matisse. Het enorme schilderij van Robert Motherwell, rechts, maakt deel uit van zijn serie ‘Elegy to the Spanish Republic, Number 70’.

In de tentoonstelling in Palazzo Strozzi wordt Portrait of the Eagle’s Keeper centraal in een ruimte geplaatst om de diepe artistieke en persoonlijke vriendschap tussen Smith en Frankenthaler te benadrukken.
Het beeldhouwwerk wordt in Palazzo Strozzi gepresenteerd in een 'kapelachtige' setting. Het staat voor een gigantische replica van de woonkamer van Frankenthalers en Robert Motherwells herenhuis in New York, waar het werk oorspronkelijk stond voor de open haard en iconische werken zoals 'Mountains and Sea' van Frankenthaler en 'Untitled' van Mark Rothko.

Het beeldhouwwerk Portrait of the Eagle’s Keeper, gemaakt van staal en brons, was naar verluidt een van de eerste kunstwerken die Helen Frankenthaler ooit kocht.

David Smith, Portrait of the Eagle’s Keeper, (Ritratto del guardiano dell’aquila), 1948-1949,
acciaio, bronzo; cm 96,5 x 32,7 × 57,8, New York [2]
Frankenthaler verwierf dit beeldhouwwerk in 1951 en het bleef haar hele leven een
gekoesterd onderdeel van haar persoonlijke collectie.
Helen Frankenthaler Foundation © The Estate of David Smith / VAGA, New York

David Smith (1906-1965) werd geboren in Decatur, Indiana in 1906. Hij werkte als autolasser voordat hij naar New York verhuisde, waar hij schilderkunst studeerde.
Smiths ervaring met metaalbewerking inspireerde hem om sculpturen te maken door staal te lassen, waarmee hij de conventionele beeldhouwmethoden van gieten en snijden verwierp. Hij wordt algemeen erkend als de maker van de eerste gelaste metalen sculptuur in de Verenigde Staten en voor zijn vermogen om staal als expressief, sculpturaal materiaal te gebruiken.

David Smith heeft bijna in zijn eentje de betekenis van beeldhouwkunst als genre in de Amerikaanse kunst veranderd.
Vóór hem was beeldhouwkunst bijna een marginale activiteit; na hem verbreedde de horizon voor kunstenaars als Donald Judd en Richard Serra, die voortbouwden op zijn prestaties en een unieke Amerikaanse beeldtaal voor beeldhouwkunst ontwikkelden. Smith kwam tot bloei in het New York van de jaren 1940 en sloot inspirerende vriendschappen met schilders als Gorky, de Kooning en Pollock. Zijn abstracte beeldhouwwerken werden ingezet voor de abstract-expressionistische zaak. Smiths magnum opus was zijn Cubi-serie, die hij begin jaren zestig maakte. De 28 Cubi-sculpturen bestonden uit een kolom van uitgebalanceerde kubussen, rechthoekige vaste lichamen en cilinders met bolvormige of platte eindkappen, die een kubistisch of Cézanne-achtig vocabulaire leken te herschikken tot een precaire metalen totempaal.

Toen hij in 1965 op 59-jarige leeftijd overleed, werd David Smith algemeen erkend als een van de grootste beeldhouwers van zijn generatie. Halverwege zijn carrière was hij al geëerd met een overzichtstentoonstelling in het Museum of Modern Art en had hij de Verenigde Staten vertegenwoordigd op Documenta en belangrijke biënnales in Venetië (twee keer) en São Paolo.[3]

Smith kwam voor het eerst in contact met verschillende abstracte expressionisten dankzij zijn vriendschap met de Russische emigrant John Graham, die hij in 1929 of 1930 had ontmoet. Via Graham leerde Smith Gorky en De Kooning kennen, evenals de avant-gardistische schilders Stuart Davis en Jean Xceron.
Eind jaren veertig begon hij tijdens zijn weekendbezoeken aan New York City regelmatig naar de Club te gaan, een ontmoetingsplaats voor kunstenaars die in 1949 was opgericht. Daar ontmoette hij veel van de abstract-expressionistische schilders.
In 1951 reed Helen Frankenthaler, vergezeld door criticus Clement Greenberg, naar het huis en atelier van David Smith in Bolton Landing, New York – een ontmoeting die het begin betekende van een levenslange vriendschap tussen de twee iconische kunstenaars. Het was de eerste van vele bezoeken, en tijdens deze roadtrip kocht Frankenthaler Smiths' Portrait of the Eagle's Keeper (1948-49).

Smith was een goede vriend van zowel Frankenthaler als Motherwell en was degene die het paar in 1957 aan elkaar heeft voorgesteld.
Het idee van schilderen zonder regels, de titel van deze tentoonstelling, komt waarschijnlijk ook van David Smith.
Frankenthaler en Smith deelden een gemeenschappelijke overtuiging als het ging om kunst maken: geen regels! Het maakte niet uit of je schilder of beeldhouwer was (of allebei), de boodschap was hetzelfde: geen regels betekende nooit zelfgenoegzaam zijn over hoe je kunst tot stand kwam, welke materialen je gebruikte of hoe het resultaat eruit zou kunnen zien. Openstaan voor verrassingen, zelfs als dat betekende dat je zou falen, hoorde bij het creatieve proces. Net als het voortdurend opzoeken van de grenzen van wat al gedaan was om jezelf opnieuw uit te drukken.[2]

Frankenthaler had veel waardering voor beeldhouwkunst en beeldhouwers, met name voor Anthony Caro en David Smith, die beiden in de tentoonstelling in Palazzo Strozzi vertegenwoordigd zijn. In Untitled (Zig VI) construeert Smith een open, ritmische vorm die zich niet afsluit, maar zich uitbreidt in de ruimte. De sculptuur tekent als het ware in de lucht, met lijnen die zowel stevig als beweeglijk zijn. Deze manier van werken — waarbij structuur, leegte en balans even belangrijk zijn als massa — had een duidelijke weerklank in Frankenthalers sculpturale praktijk. Zij benaderde beeldhouwkunst niet als een breuk met schilderen, maar als een andere manier om dezelfde vragen te stellen: hoe beweegt vorm, hoe circuleert ruimte, hoe blijft het werk open?
Frankenthaler benaderde beeldhouwkunst met dezelfde intuïtieve impulsen die ze ook in haar schilderkunst gebruikte.

Frankenthalers sculpturen delen met Smiths werk een gevoel van vrijheid en improvisatie, zonder hun formele discipline te verliezen. Net als bij Zig VI gaat het niet om monumentale geslotenheid, maar om een dynamisch evenwicht tussen kracht en kwetsbaarheid. Haar ontmoeting met Smith bevestigde dat abstractie geen mediumgebonden stijl is, maar een houding — een manier van denken die zich even overtuigend kan manifesteren in staal als in kleur.[2]