Van 27 september tot en met 26 januari 2025 presenteert Palazzo Strozzi Helen Frankenthaler, Painting Without Rules (Dipingere senza regole), gewijd aan een van de meest revolutionaire kunstenaars van de twintigste eeuw. Het is de meest omvangrijke retrospectieve tentoonstelling die ooit in Italië over haar werk gehouden werd.
De tentoonstelling biedt een diepgaand overzicht van het werk van Helen Frankenthaler en plaatst haar werken in dialoog met die van hedendaagse kunstenaars zoals Jackson Pollock, Robert Motherwell, Mark Rothko, Morris Louis, David Smith, Anthony Caro en Anne Truitt. Een van de opvallendste werken in de tentoonstelling is Ocean Drive West #1 uit 1974, dat Frankenthaler schilderde in haar nieuw atelier in Shippan Point.
Als lid van de tweede generatie Amerikaanse abstracte schilders van na de Tweede Wereldoorlog wordt ze alom geprezen voor haar bijdrage aan de verruiming van de mogelijkheden van de abstracte kunst door haar uitvinding van de soak-stain techniek en haar zeer persoonlijke verwijzingen naar figuratie en landschap. Hoewel Frankenthaler vooral als schilderes bekend werd, wijdde zij zich begin jaren zestig ook aan grafiek. In samenwerking met meester-grafici verlegde ze de grenzen van de abstractie in beide mediums.
De tentoonstelling neemt bezoekers mee op een reis langs grote doeken, werken op papier en sculpturen, en creëert zo een pad dat de buitengewone originaliteit van de kunstenares benadrukt. De tentoonstelling omvat bruiklenen van de Helen Frankenthaler Foundation en van gerenommeerde internationale musea zoals het Metropolitan Museum of Art in New York, de Tate Modern in Londen en de National Gallery of Art in Washington.

De vele schilderijen op groot formaat nodigt de kijker uit om zich te verdiepen in Frankenthalers favoriete thema: het schilderen zelf. In zaal 7 zijn enkele werken uit de jaren 1970 verzameld, Mornings, 1971, Heart of London Map, 1972, Plexus, 1976 en Ocean Drive West #1.

Saddle Rock Road, Shippan Point, Stamford, Connecticut

Door de ontbinding van haar huwelijk met Robert Motherwell in 1971, was een einde gekomen aan de vertrouwde zomers in Provincetown. Frankenthaler volgde daarna niet de stroom kunstenaars en welgestelde New Yorkers naar de Hamptons en het achterland in de South Fork van Long Island. Frankenthaler koos in plaats daarvan voor Shippan Point, een historische enclave in het zuiden van Connecticut die bekend stond om haar natuurlijke schoonheid en sterke maritieme traditie.

Ocean Drive West #1

In de zomer van 1974 huurde Frankenthaler een huis in Shippan Point in Stamford, Connecticut, met uitzicht op het water van Long Island Sound. Dit markeerde het begin van een belangrijke periode van verandering in haar werk. Een van de vroegste doeken die ze er schilderde, Ocean Drive West #1 (1974), is expliciet oceanisch met zijn zwevende horizontale banden die lijken terug te lopen over een uitgestrekte, transparante blauwe vlakte.
Vanuit haar woonkamer had Frankenthaler een vrij uitzicht op Long Island Sound. De nabijheid van het water, zoals ze eerder vele zomers in Provincetown met Motherwell had doorgebracht, gaf haar een gevoel van geborgenheid. Zeegezichten vormden samen met landschappen de basis voor nieuwe abstracte schilderijen – tonaal en sfeervol. Hoewel Ocean Drive West #1 monochroom en uniform oogt, badend in hemelsblauw, brengen dunne witte vlakken, afgewisseld met prismatische lijnen, het oppervlak tot leven.[2]

E. A. Jr. Carmea:

«Frankenthaler does not depict these places in her art in any conventional way, and she is cautious of her titles lead ing to a belief that she does. During our conversations in the summer of 1988, we talked about the painting Ocean Drive West #1, a picture made only a short distance away from where we sat by the ocean off the Connecticut coast. Being there, one could easily make a connection between the blue grays of the water and the long horizontals of Long Island and the blue-gray tone and horizontal forms found in the picture. Frankenthaler allowed the relationship between the two places — an ocean view and the abstract picture, and said: "But one is always someplace. On Ocean Drive West you are always staring at horizon lines — horizon lines that vary."» [4]

Ocean Drive West #1 benadrukt niet alleen Frankenthalers voortdurende experimenten en innovatie, maar ook haar vermogen om deze elementen te synthetiseren tot een samenhangend, meeslepend visueel verhaal. Hoewel Ocean Drive West #1 monochroom en uniform oogt, badend in hemelsblauw, ziet het werk van dichterbij helemaal anders uit, dunne transparante blauwe vlakken, afgewisseld met prismatische lijnen, brengen het oppervlak tot leven. Frankenthaler navigeert door het landschap met subtiel aangebrachte kleurlagen om diepte en beweging te creëren, waardoor de kijker wordt meegezogen in een gelaagde, meeslepende ervaring. De verfijnde ruimtelijke dynamiek van de compositie, gekenmerkt door de juxtapositie van vormen en het strategische gebruik van negatieve ruimte, weerspiegelt een diepgaand begrip van hoe kleur en vorm een ?gevoel van plaats en stemming kunnen overbrengen.

E. A. Jr. Carmea:

«With its vast surface of subtly modeled blue, Ocean Drive West #1 is one of Frankenthaler's most serene pictures, its calm tempered by light-and dark-blue shapes, interrupted only by the small areas of other colors, areas John Russell called "tart and unpredictable color accents [use 1 d] to jolt us clear of daydream." Its making was one of serenity, begun with lines of tape on the canvas surface, a step akin to that used to initiate Nature Abhors a VacuumF. rankenthaler recounts: "I tinted the entire canvas with a pale-blue wash, except for the two areas that I had taped, one at the lower right, the other at bottom left. Then I laid down assorted horizontal tapes on top of the wet tint. Once the canvas had dried, I mixed a darker blue. I applied the second coat of darker blue carefully, adjusting the drawing of every horizontal mark on the surface. Before the darker blue field was dry, I said to myself, leave that open, stick with the raw canvas. I looked at the painting for a long time, then added the orange, the darker blue, and the black. The whole surface moves around in space and has a magic mood." Given its composition, its blue coloration, and its title, one would associate Ocean Drive West #2 with earlier, so-called "sea side pictures," including Mountains and Sea, Seascapew ith Dunes, and The Bay (cat. nos. 1, 11, 12). Frankenthaler comments on the elongated shapes: "Unrelated to land islands, they are islands within this vast blue surface, made of horizontal lines."
Ocean Drive West #2 was painted in summertime in a studio on the Shippan Point coastline of Connecticut. "It was done there," she observes, "but one is always someplaceO. n Ocean Drive West you are always staring at horizon lines—horizon lines that vary. There are hazed-out parts of Long Island across the Sound, parts of it can be visible, parts not." But what she gleans from this situ ation are abstraction and metaphor: "I wasn't looking at nature or seascape but at the drawing within nature —just as the sun or moon might be about circles or light and dark.”»[4]

New Found Freedom. Een nieuwe vrijheid, de jaren zeventig en Shippan Point, Connecticut

Begin jaren zeventig, na haar scheiding van Robert Motherwell, vond Frankenthaler zichzelf opnieuw uit. De zomers werden een tijd voor reizen – naar Italië, Frankrijk, Zwitserland, Oostenrijk, België en Engeland. Ze huurde een huis aan het water met een atelier in Stamford, Connecticut, en bracht meer tijd buiten New York door. Uiteindelijk kocht ze een huis in de buurt op Shippan Point en bouwde daar een nieuw atelier.
Shippan Point is een pittoreske locatie waar de stad New York nog steeds voelbaar is en waar de onuitwisbare skyline als een miniatuurmodel aan de horizon zweeft. Het pand aan het water bood inspiratie voor haar werk, omdat ze er de veranderende atmosferische effecten van de oceaan kon observeren. Het huis bevond zich naar verluidt op nummer 102 aan Saddle Rock Road. Sommige schilderijen uit deze periode weerspiegelen deze serene omgeving. Andere laten een andere kant van de persoonlijkheid van Frankenthaler zien – bevrijd, stoer, provocerend.[2]

Shippan Point behoort tot de karakteristieke zuidelijke kustlijn van Connecticut, waarvan het landschap is getekend door talloze riviermondingen, baaien, moerasgebieden en gefragmenteerde stukken laagland. Tientallen meanderende rivieren monden uit in Long Island Sound vanuit het rotsachtige hoogland, waarvan de alluviale afzettingen verantwoordelijk zijn voor complexe, steeds veranderende grenzen tussen aarde, water en lucht.

In dit hybride landschap kon Frankenthaler in alle rust haar deels aquatische en deels stedelijke omgeving observeren: "Je staart altijd naar horizonlijnen - horizonlijnen die variëren. Er zijn wazige delen van Long Island aan de overkant van de Sound, sommige zijn zichtbaar, andere niet... Ik keek niet naar de natuur of het zeegezicht, maar naar de tekening binnen de natuur."[4]
Frankenthaler markeerde haar nieuwe woonplaats met het uitbundige Ocean Drive West #l, waarvan de titel ontleend is aan de straat waar ze haar eerste atelier in Connecticut vestigde.[4]